User:  Pass:        Forgot Password? Username?
PENZIJSKO - INVALIDSKO OSIGURANJE

1. SISTEM PENZIJSKOG I INVALIDSKOG OSIGURANJA U CRNOJ GORI

Sistem penzijskog i invalidskog osiguranja u Crnoj Gori uređen je Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju ("Službeni list RCG", br. 54/03, 39/04, 61/04, 79/04, 14/07 i 47/07 i "Službeni list CG", br. 79/08, 14/10, 78/10 i 34/11) koji se primjenjuje od 1. januara 2004. godine. Ovim zakonom se, s jedne strane, reformiše postojeći tekuće finansirani sistem penzijskog i invalidskog osiguranja, a s druge strane, uspostavlja pravni okvir za cjelokupnu reformu sistema penzijskog i invalidskog osiguranja. Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju propisano je da sistem penzijskog i invalidskog osiguranja u Crnoj Gori obuhvata:

1) obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje na osnovu tekućeg finansiranja - zasniva se na sporazumu generacija, odnosno tekućem finansiranju, što znači da se prava sadašnjih korisnika penzija isplaćuju od doprinosa trenutno aktivne generacije,

2) obavezno penzijsko osiguranje na osnovu individualne kapitalizovane štednje – zasniva se na individualnoj štednji osiguranika koja se kapitalizuje (još nije donijet zakon kojim će se urediti ovaj oblik osiguranja, tako da još uvije nije izvjesno kada će se početi sa njegovom primjenom),

3) dobrovoljno penzijsko osiguranje na osnovu individualne kapitalizovane štednje - zasniva se na individualnoj štednji osiguranika koja se kapitalizuje, a razlikuje se od drugog stuba osiguranja po tome što se radi o osiguranju koje nije obavezno.

1.1. Obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje

Obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje na osnovu tekućeg finansiranja (u daljem tekstu obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje) je osiguranje po sili zakona, nezavisno od volje osiguranika, što znači da se svako lice koje se nađe u zakonom propisanoj situaciji, odnosno kod koga postoji zakonom propisano svojstvo na osnovu kog se stiče status osiguranika, obavezno osigurava na penzijsko i invalidsko osiguranje.
Osiguranici na obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje podijeljeni su u tri kategorije:

1) zaposleni,

2) lica koja obavljaju samostalnu djelatnost (osiguranici samostalnih djelatnosti),

3) poljoprivrednici.

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja su:

a) za slučaj starosti:

- pravo na starosnu penziju i

- pravo na prijevremenu starosnu penziju;

b) za slučaj invalidnosti pravo na invalidsku penziju;

c) za slučaj smrti:

- pravo na porodičnu penziju i

- pravo na naknadu pogrebnih troškova;

d) za slučaj tjelesnog oštećenja prouzrokovanog povredom na radu ili profesionalnom bolešću pravo na novčanu naknadu za tjelesno oštećenje.

1.1.1. Starosna penzija

Da bi osiguranik ostvario pravo na starosnu penziju potrebno je da ispunjava uslove u pogledu navršenih:

- godina života i

- penzijskog staža, odnosno staža osiguranja.

Penzijski staž je širi pojam od staža osiguranja, i obuhvata:

- staž osiguranja - pod kojim se podrazumijeva vrijeme provedeno na radu poslije navršene petnaeste godine života, po osnovu koga je osiguranik bio osiguran na penzijsko i invalidsko osiguranje, za koje je uplaćen doprinos za ovo osiguranje;

- Poseban staž - pod kojim se podrazumijeva vrijeme provedeno van rada, za koje nije uplaćen doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje, a koje se iz društveno opravdanih razloga, priznaje u penzijski staž za sticanje i određivanje visine prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja.

Po važećem Zakonu o penzijskom i invalidskom osiguranju, osiguraniku – ženi za djecu koju je rodila, uračunava se u poseban staž šest mjeseci po djetetu. Osim po sada važećem Zakonu, poseban staž se računao i po propisima koji su bili na snazi prije početka primjene ovog zakona (učešće u ranijim ratovima, odnosno revolucionarnom radu i vrijeme vršenja vojnih dužnosti provedeno u oružanim akcijama i zarobljeništvu, kao i vrijeme provedeno na liječenju i medicinskoj rehabilitaciji usled bolesti ili povreda zadobijenih u oružanim akcijama i zarobljeništvu poslije 17. avgusta 1990. godine).

Osiguranik stiče pravo na starosnu penziju kad navrši:

- 67 godina života i najmanje 15 godina penzijskog staža;

- 40 godina staža osiguranja;

- 30 godina staža osiguranja, od čega najmanje 20 godina efektivno provedenih na radnim mjestima na kojima se u rudnicima staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem;

- pravo na starosnu penziju sa navršenih 20 godina staža osiguranja, bez obzira na godine starosti, ima jedan od roditelja koji ima dijete, bez obzira na godine života djeteta, sa teškim smetnjama u razvoju koje je korisnik lične invalidnine.

U prelaznom periodu do 31. decembra 2024. (za muškarca), odnosno do 31. decembra 2040. godine (za ženu) propisani su povoljniji uslovi za sticanje prava na starosnu penziju.

Prema propisima koji su se primjenjivali do 5. januara 2011. godine osiguranik žena mogla je da ostvari pravo na starosnu penziju i kad navrši 35 godina staža osiguranja uz navršene određene godine života. Kako od 6. januara 2011. godine žena stiče pravo na starosnu penziju sa navršenih 40 godina staža osiguranja, bez obzira na navršene godine života, propisan je prelazni period u kom ona može da ostvari pravo na starosnu penziju.

1.1.2. Prijevremena starosna penzija

Pravo na prijevremenu starosnu penziju osiguranik stiče kad navrši 62 godine života i najmanje 15 godina penzijskog staža. Prijevremena starosna penzija određuje se na način kako se određuje i starosna penzija, s tim što se iznos te penzije trajno umanjuje za svaki mjesec ranijeg odlaska u penziju prije navršenih 67 godina života za 0,35%. U prelaznom periodu u kom se postepeno podiže starosna granica za sticanje prava na starosnu penziju, prijevremena starosna penzija se umanjuje za 0,35% za svaki mjesec ranijeg odlaska u penziju u odnosu na starosnu granicu za sticanje prava na starosnu penziju koja važi u prelaznom periodu.

1.1.3. Invalidska penzija

a) Invalidnost - potpuni i djelimični gubitak radne sposobnosti

Invalidnost postoji kad kod osiguranika zbog promjena u zdravstvenom stanju, koje se ne mogu otkloniti liječenjem ili medicinskom rehabilitacijom, nastane potpuni gubitak radne sposobnosti. Invalidnost postoji i kad kod osiguranika zbog promjena u zdravstvenom stanju koje se ne mogu otkloniti liječenjem ili medicinskom rehabilitacijom, nastane djelimični gubitak radne sposobnosti od 75%.

b) Puna i djelimična invalidska penzija

Pravo na punu invalidsku penziju stiče se, uz ispunjenje drugih zakonskih uslova, osiguranik kod koga nastane potpuni gubitak radne sposobnosti, dok pravo na djelimičnu invalidsku penziju stiče osiguranik kod koga nastane djelimični gubitak radne sposobnosti. Djelimična invalidska penzija iznosi 75% od pune invalidske penzije.

Ako je invalidnost prouzrokovana povredom na radu ili profesionalnom bolešću, osiguranik stiče pravo na invalidsku penziju bez obzira na dužinu penzijskog staža i navršene godine života u momentu nastupanja invalidnosti.

Ako je invalidnost prouzrokovana povredom van rada ili bolešću osiguranik stiče pravo na invalidsku penziju pod uslovom:

- da je gubitak radne sposobnosti nastao prije navršenja godina života propisanih za sticanje prava na starosnu penziju i

- da je imao navršen penzijski staž koji mu pokriva najmanje jednu trećinu radnog vijeka.

Radni vijek je broj punih godina u periodu od dana kad je osiguranik navršio 20 godina života, odnosno 23 godine života, ako je redovnim školovanjem stekao višu stručnu spremu, odnosno 26 godina života, ako je redovnim školovanjem stekao visoku stručnu spremu, do dana nastanka invalidnosti.

Osiguranik kod koga je invalidnost prouzrokovana bolešću ili povredom van rada nastala prije navršenja 30 godina života stiče pravo na invalidsku penziju:

- kad je invalidnost nastala do navršenih 20 godina života - bez obzira na dužinu staža osiguranja;

- kad je invalidnost nastala od 20. godine do navršenih 30. godina života - ako do nastanka invalidnosti ima ukupno najmanje godinu dana staža osiguranja.

1.1.4. Porodična penzija

Pravo na porodičnu penziju mogu ostvariti članovi porodice:

1) umrlog osiguranika koji je navršio najmanje pet godina staža osiguranja ili najmanje deset godina penzijskog staža ili ispunio uslove za starosnu ili invalidsku penziju;

2) umrlog korisnika starosne ili invalidske penzije.

Članovima porodice umrlog osiguranika, odnosno korisnika prava smatraju se:

1) bračni drug;

2) djeca (rođena u braku ili van braka ili usvojena i pastorčad koje je osiguranik, odnosno korisnik prava izdržavao).

Pravo na porodičnu penziju može ostvariti i razvedeni bračni drug ako mu je pravnosnažnom presudom dosuđeno pravo na izdržavanje.

Udovac, odnosno udovica stiče pravo na porodičnu penziju, ako je:

• do smrti bračnog druga navršio, odnosno navršila 52 godine života;

• do smrti bračnog druga ili u roku od jedne godine od dana smrti bračnog druga postao potpuno nesposoban, odnosno nesposobna za rad;

• poslije smrti bračnog druga ostalo jedno dijete ili više djece koja imaju pravo na porodičnu penziju po tom bračnom drugu, a udovac, odnosno udovica obavlja roditeljsku dužnost prema toj djeci. Udovac, odnosno udovica kod koga, u toku trajanja prava po tom osnovu, nastupi potpuna nesposobnost za rad, zadržava pravo na porodičnu penziju dok postoji ta nesposobnost. Udovica koja, u toku trajanja prava na porodičnu penziju stečenog po osnovu potpune nesposobnosti za rad ili po osnovu vršenja roditeljske dužnosti prema djeci, navrši 52 godine života trajno zadržava pravo na porodičnu penziju.

Pravo na porodičnu penziju ima i udovica kod koje je utvrđena trudnoća, kao i udovica koja je dijete umrlog osiguranika, odnosno korisnika prava rodila poslije njegove smrti i to pravo joj pripada od dana smrti osiguranika, odnosno korisnika prava.
Ako je dijete mrtvo rođeno ili ako umre prije nego što navrši šest mjeseci života, udovici pripada pravo na porodičnu penziju do isteka šest mjeseci poslije porođaja.

Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju predviđen je prelazni period (od 2011. do 2016. godine) u kom udovica koja nije navršila 52 godina života može pravo na porodičnu penziju ostvariti pod povoljnijim uslovima, u pogledu godina života. Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju predviđen je prelazni period (od 2011. do 2016. godine) u kom udovac koji nije navršio 52 godina života može pravo na porodičnu penziju ostvariti pod povoljnijim uslovima, u pogledu godina života.

Dijete stiče pravo na porodičnu penziju i ona mu pripada do navršenih 19 godina života. Poslije navršenih 19 godina života dijete stiče pravo na porodičnu penziju i ona mu pripada do završetka školovanja, ali najkasnije do navršenih 24 godine života, ako pohađa fakultet. Izuzetno, ukoliko dijete pohađa fakultet čije je trajanje duže od četiri godine porodična penzija mu pripada do navršenih 25 godina života. Dijete stiče pravo na porodičnu penziju i ona mu pripada dok traje nesposobnost za samostalan život i rad, nastala do uzrasta do koga se djeci obezbjeđuje pravo na porodičnu penziju.

Dijete stiče pravo na porodičnu penziju i ona mu pripada dok traje nesposobnost za samostalan život i rad, nastala poslije uzrasta do koga se djeci obezbjeđuje pravo na porodičnu penziju, a prije smrti osiguranika, odnosno korisnika prava, pod uslovom da ga je osiguranik, odnosno korisnik prava izdržavao do svoje smrti. Invalidno dijete, u skladu sa propisima o razvrstavanju djece ometene u razvoju, stiče pravo na porodičnu penziju i ona mu pripada od prestanka zaposlenja, odnosno obavljanja samostalne djelatnosti.

Djetetu kome je školovanje prekinuto zbog bolesti pravo na porodičnu penziju pripada i za vrijeme bolesti do navršenih godina života iz citiranih st. 2 i 3, kao i iznad tih godina, ali najviše za onoliko vremena koliko je zbog bolesti izgubilo od školovanja.

1.1.5. Pravo na naknadu pogrebnih troškova

U slučaju smrti korisnika penzije, licu koje izmiri troškove sahrane pripada naknada pogrebnih troškova. Naknada pogrebnih troškova pripada u visini tri prosječne penzije u Crnoj Gori isplaćene u mjesecu prije smrti korisnika penzije. Zahtjev za naknadu pogrebnih troškova podnosi se u roku od 60 dana od dana smrti korisnika penzije.

1.1.6. Novčana naknada za tjelesno oštećenje

Tjelesno oštećenje postoji kad kod osiguranika nastane gubitak, bitnije oštećenje ili znatnija onesposobljenost pojedinih organa ili djelova tijela, što otežava normalnu aktivnost organizma i iziskuje veće napore u ostvarivanju životnih potreba, bez obzira na to da li prouzrokuje ili ne prouzrokuje invalidnost. Osiguranik ili lice iz čl. 14 i 15 ovog zakona kod koga je tjelesno oštećenje prouzrokovano povredom na radu ili profesionalnom bolešću iznosi najmanje 50% stiče pravo na novčanu naknadu.

Tjelesna oštećenja razvrstavaju se prema težini u šest stepeni, i to:

1) prvi stepen 100% tjelesnog oštećenja;

2) drugi stepen 90% tjelesnog oštećenja;

3) treći stepen 80% tjelesnog oštećenja;

4) četvrti stepen 70% tjelesnog oštećenja;

5) peti stepen 60% tjelesnog oštećenja;

6) šesti stepen 50% tjelesnog oštećenja.

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja ostvaruju se u Fondu penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore, odnosno o pravima iz penzijskog i invalidskog osiguranja rješava područno odjeljenje na čijem području je osiguranik bio poslednji put osiguran.

2. MEĐUNARODNI UGOVORI O SOCIJALNOM OSIGURANJU KOJE PRIMJENJUJE CRNA GORA

Crna Gora trenutno primjenjuje 25 međunarodnih bilateralnih ugovora o socijalnom osiguranju sa drugim državama. Ugovorima o socijalnom osiguranju, uglavnom, uređuju se sljedeće oblasti socijalnog osiguranja:

- prava iz zdravstvenog osiguranja,

- prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja,

- prava u slučaju povrede na radu ili profesionalne bolesti,

- prava po osnovu materinstva,

- prava za slučaj nezaposlenosti,

- prava na dječji dodatak.

Nakon proglašenja nezavisnosti 3. juna 2006. godine, Crna Gora je zaključila sporazume o socijalnom osiguranju sa sljedećim državama:

1) Republikom Srbijom, zaključen 17. decembra 2006. godine, koji se primjenjuje od 1. januara 2008. godine.

2) Velikim Vojvodstvom Luksemburgom, zaključen 19. februara 2008. godine, koji se primjenjuje od 1. maja 2009. godine.

3) Mađarskom, zaključen 20. maja 2008. godine, koji se primjenjuje od 1. aprila 2009. godine.

4) Republikom Makedonijom, zaključen 22. oktobra 2010. godine, koji se primjenjuje od 1. avgusta 2011. godine.

5) Republikom Slovenijom, zaključen 8. oktobra 2010. godine, koji se primjenjuje od 1. januara 2012. godine.

Crna Gora je na osnovu odredaba međunarodnog prava o sukcesiji država u pogledu međunarodnih ugovora, Odlukom o proglašenju nezavisnosti Republike Crne Gore od 3. juna 2006. godine, preuzela i primjenjuje sve međunarodne ugovore i sporazume o socijalnom osiguranju koje je zaključila i kojima je pristupila državna zajednica Srbija i Crna Gora.
Na osnovu navedene odluke, Crna Gora primjenjuje ugovore o socijalnom osiguranju sa sljedećim državama:

1) Republikom Austrijom, zaključen 5. juna 1998. godine, koji se primjenjuje od 1. maja 2002. godine.

2) Kraljevinom Belgijom, zaključen 1. novembra 1954. godine, koji se primjenjuje od 1. oktobra 1956. godine.

3) Bosnom i Hercegovinom, zaključen 29. oktobra 2002. godine, koji se primjenjuje od 1. januara 2004. godine.

4) Republikom Bugarskom, zaključen 18. decembra 1957. godine, koji se primjenjuje od 1. avgusta 1958. godine.

5) Češkom Republikom, zaključen 17. januara 2002. godine, koji se primjenjuje od 1. decembra 2002. godine.

6) Kraljevinom Danskom, zaključen 22. Juna 1977. godine, koji se primjenjuje od 1. februara 1979. godine.

7) Arapskom Republikom Egipat, zaključen 27. Juna 1987. godine, koji se primjenjuje od 1. februara 1989. godine.

8) Republikom Francuskom, zaključen 5. januara 1950. godine, koji se primjenjuje od 1. aprila 1951. godine.

9) Kraljevinom Holandijom, zaključen 11. maja 1977. godine, koji se primjenjuje od 1. aprila 1979. godine.

10) Republikom Italijom, zaključen 14. novembra 1957. godine, koji se primjenjuje od 1. januara 1961. godine.

11) Socijalističkom Narodnom Libijskom Arapskom Džamahirijom, zaključen 6. aprila 1989. godine, koji se primjenjuje od 1. juna 1990. godine.

12) Saveznom Republikom Njemačkom, zaključen 12. oktobra 1968. godine, koji se primjenjuje od 1. septembra 1969. godine.

13) Kraljevinom Norveškom, zaključen 22. novembra 1974. godine, koji se primjenjuje od 1. avgusta 1976. godine.

14) Republikom Poljskom, zaključen 16. januara 1958. godine, koji se primjenjuje od 1. januara 1959. godine.

15) Rumunijom, zaključen 20. marta 1976. godine, koji se primjenjuje od 1. decembra 1976. godine.

16) Slovačkom, zaključen 22. maja 1957. godine, koji se primjenjuje od 1. decembra 1957. godine.

17) Kraljevinom Švedskom, zaključen 30. marta 1978. godine, koji se primjenjuje od 1. januara 1979. godine.

18) Konfederacijom Švajcarske, zaključen 8. juna 1962. godine, koji se primjenjuje od 1. marta 1964. godine.

19) Ujedinjenim Kraljevstvom Velike Britanije i Sjeverne Irske, zaključen 24. maja 1958. godine, koji se primjenjuje od 1. septembra 1958. godine.

20) Hrvatskom, zaključen 15. septembra 1997. godine, koji se primjenjuje od 1. januara 2004. godine.

U cilju efikasnijeg provođenja sporazuma, posebno radi jednostavnog i brzog povezivanja nosilaca država ugovornica, u Crnoj Gori je kao Organ za vezu određeno Ministarstvo rada i socijalnog staranja ( Rimski trg bb, 81000 Podgorica). Što se tiče postupka za ostvarivanje prava na inostrane penzije, Fond penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore je nadležan za prijem zahtjeva za ostvarivanje prava. U tom postupku Fond penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore kompletira zahtjeve za ostvarivanje prava na davanje iz svih navedenih država, pri čemu rješava i pitanja prava na crnogorsku penziju. To važi i obrnuto, pa crnogorski državljani koji žive u inostranstvu svoje zahtjeve podnose tamošnjim nadležnim organima koji ih kompletiraju i prosljeđuju Fondu penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore.

Ako je prema pravnim propisima Crne Gore sticanje prava na davanje uslovljeno navršenjem penzijskog staža, Fond penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore uzima u obzir, ako je potrebno i penzijski staž navršen prema pravnim propisima druge države ugovornice kao da je navršen prema njegovim pravnim propisima, s tim što svaka država plaća penziju samo za dio staža ostvaren na svojoj teritoriji.

Za sve dodatne informacije u vezi propisa o penzijskom i invalidskom osiguranju te o primjeni međunarodnih ugovora o socijalnom osiguranju nadležno je:
Ministarstvo rada i socijalnog staranja

Rimski trg bb,

81000 Podgorica, Crna Gora

Tel: +382 20 482 148; Fax: +382 20 234 227

E-mail: Ova adresa el.pošte zaštićena je od spam napada, treba omogućiti JavaSkript da biste je videli

Web: www.mrss.gov.me

i

Fond penzijskog i invalidskog osiguranja - Centralna služba

Bulevar Ivana Crnojevića broj 64

81000 Podgorica, Crna Gora

Tel: +382 20 218 747; Fax: +382 20 218 746

 
Crnogorski-online
Ko je ko u dijaspori CG
informator_2012
baner_udzbenici
crnogorska dijaspora
vasa pisma
pitanja i odgovori
knjiga gostiju
korisni linkovi
markica_strategija_2014
markica_AkcioniPlan
markica_MVPEI